In het door oorlog verscheurde Jemen verdwijnen vrouwenrechten in stilte. Geen onderwijs, geen zorg, geen bescherming. Wel kindhuwelijken, honger en seksueel geweld.
Sinds het uitbreken van de burgeroorlog in 2015 is Jemen veranderd in een lappendeken van strijdende milities, territoriale belangen en internationale inmenging. De staat is ingestort. In het machtsvacuüm dat volgde verdwenen vrouwenrechten niet met veel lawaai, maar geruisloos en systematisch. Vrouwen zijn als eersten hun vrijheid kwijt, als laatsten aan de beurt bij hulp en bescherming, en vrijwel onzichtbaar in internationale berichtgeving. Er wordt zelden voor hen geprotesteerd op universiteiten, nauwelijks over hen geschreven in columns, en al helemaal geen sit-in voor georganiseerd op een stationsplein.
Een oorlog zonder getuigen
Volgens cijfers van de Verenigde Naties zijn sinds 2015 naar schatting meer dan 377.000 mensen omgekomen door het conflict. Opvallend is dat ongeveer zestig procent van deze doden niet viel door direct geweld, maar door honger, ziekte en het wegvallen van gezondheidszorg.
Kinderen dragen de zwaarste last van deze vergeten oorlog. UNICEF rapporteerde meer dan 11.000 dode of verminkte kinderen sinds het begin van het conflict. Tegelijkertijd zijn ruim achttien miljoen mensen afhankelijk van humanitaire hulp, terwijl miljoenen anderen leven op de vlucht of in ontheemding. De omvang van het leed is immens en blijft grotendeels buiten beeld voor wie niet actief zoekt.
Reizen met toestemming, zwijgen over geweld
In door Houthi’s gecontroleerde gebieden mogen vrouwen niet reizen zonder toestemming van een mannelijke voogd. Zelfs voor medische zorg of onderwijs is goedkeuring van een vader, broer of echtgenoot vereist. In het zuiden, waar de Southern Transitional Council de macht uitoefent, worden vrouwen bij controleposten willekeurig tegengehouden en soms urenlang vastgehouden om vervolgens te worden teruggestuurd. Bewegingsvrijheid is ingeruild voor angst en willekeur.
In mei 2025 namen STC-troepen het opvanghuis van de Yemen Women’s Union in Aden in beslag, een van de laatste plekken waar vrouwen na huiselijk of seksueel geweld terechtkonden. Met de sluiting van dit soort voorzieningen verdwijnt niet alleen opvang, maar ook elke vorm van verantwoording. Daders blijven buiten schot. Wie zwijgt, overleeft, soms letterlijk.
Honger heeft een vrouwengezicht
Meer dan 83 procent van de bevolking leeft in armoede. Vrouwen en meisjes worden daarbij het hardst getroffen. Zij krijgen als laatsten toegang tot voedsel, medische hulp of opvang. In kustgebieden zoals Hodeidah lijdt een derde van de bevolking aan ernstige ondervoeding. Vooral zwangere vrouwen en jonge moeders zijn kwetsbaar. Naar schatting 1,4 miljoen van hen is ondervoed.
Vrouwen offeren zichzelf op. Bij schaarste eten zij het laatst of helemaal niet. In veel gezinnen krijgen mannen en jongens voorrang, terwijl vrouwen afwachten wat er overblijft. Vaak blijft er niets over. Ondervoeding tijdens de zwangerschap leidt tot een vicieuze cirkel. Baby’s worden te klein geboren, met een verhoogd risico op complicaties en sterfte, terwijl moeders chronisch verzwakt raken.
Kindhuwelijken en seksuele uitbuiting
In een wetteloos en verarmd land worden meisjes handelswaar. Families zien zich soms gedwongen hun dochters uit te huwelijken in ruil voor voedsel of geld. Ongeveer dertig procent van de meisjes trouwt voor haar achttiende, zeven procent zelfs vóór haar vijftiende.
Deze huwelijken worden vaak voorgesteld als bescherming, maar zijn in werkelijkheid overlevingsstrategieën die meisjes hun toekomst ontnemen. Seksueel geweld is wijdverbreid en blijft meestal onbesproken. Buitenlandse strijders en lokale milities maken zich schuldig aan verkrachting en mishandeling, terwijl slachtoffers nergens terechtkunnen. Meisjes worden niet alleen uitgehuwelijkt, maar soms ook letterlijk verkocht als bruid, als huishoudelijke hulp of als seksslaaf. Wie zich verzet, riskeert verstoting of geweld. Bescherming ontbreekt volledig.
Geen recht, geen bescherming
Een functionerend rechtssysteem bestaat nauwelijks. Vrouwen die aangifte willen doen van verkrachting of mishandeling worden vaak niet geloofd, of juist zelf beschuldigd van zedenschennis. Fysiek bewijs geldt vaak als enige erkenning van een misdrijf, en zelfs dan blijft vervolging meestal uit.
De schaamte en angst rond seksueel geweld zijn groot. Veel vrouwen zoeken geen hulp. Dat betekent geen voorlichting, geen anticonceptie, geen veilige bevalling en geen medische nazorg. Vrouwen sterven tijdens hun bevalling, krijgen geen hulp bij complicaties of abortussen en zijn afhankelijk van informele netwerken die zelf instabiel of conservatief zijn. In sommige regio’s wordt zelfs basiszorg geweigerd aan vrouwen zonder mannelijke begeleider.
Actief genegeerd
In Jemen worden vrouwen niet alleen vergeten, ze worden actief genegeerd. Terwijl strijdende partijen onderhandelen over wapens, havens en grondgebied, verliest een hele generatie vrouwen haar toekomst. Internationale hulporganisaties slaan alarm, maar de wereld kijkt weg. Hun verhalen halen het nieuws niet. Hun rechten zijn bijzaak.
Geen stem, geen gezicht, geen plaats aan tafel. Dat is de realiteit voor miljoenen vrouwen in Jemen. En als niemand hen ziet, wie zal er dan voor hen spreken?